مخصوص است به او پس شما را نرسد كه اقتراح آيات كنيد چه اگر صلاح شما در آن ميبود انزال آن ميكرد و چون انزال آن نميفرمايد معلوم مىشود كه علم او تعلق گرفته بعدم صلاح آن پس اقتراح شما غير معقول باشد * ( فَانْتَظِرُوا ) * پس شما انتظار بريد نزول مقترحات را * ( إِنِّي مَعَكُمْ ) * بدرستى كه من نيز با شما * ( مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ ) * از منتظرانم تا ببينم كه خدا چه خواهد كرد بشما به جهت جحود شما از آنچه نازل شده از آيات عظام و اقتراح شما غير آن را بر وجه تمادى در انكار عناد يا انتظار بريد عقاب خداى را به قهر و قتل در دنيا و عذاب آتش دوزخ را در عقبى كه من منتظرم كه حقتعالى انجاز وعده كند كه به من داده و آن نصرة و غلبية منست بر شما و يا منتظر اذلال كفار باشيد كه من منتظر اعزاز مؤمنانم پس از ذميم افعال ايشان خبر ميدهد كه * ( وَإِذا أَذَقْنَا النَّاسَ ) * و هر گاه بچشانيم مردمان را يعنى اهل مكه را * ( رَحْمَةً ) * صحتى و سعتى * ( مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ ) * و بعد از بيمارى و قحطى كه * ( مَسَّتْهُمْ ) * رسيده باشد بديشان * ( إِذا لَهُمْ ) * ناگاه مر ايشان را است * ( مَكْرٌ فِي آياتِنا ) * مكر در آيتهاى ما يعنى طعن كنند در آن و دربارهء پيغمبر ما ( ص ) كيد كنند يعنى چون ما ايشان را نعمت داديم سزاوار آن بود كه در مقابل آن شكرگزارى كنند و در حمد و سپاس دارى كوشند ايشان بعوض آن حيله بازى آغاز كردند در دفع آيات ما و در استثناء و تكذيب آن كوشيدند و با رسول ما مكر كردند و مقاتل گفته كه مگر ايشان آن بود كه چون باران نازل شدى گفتندى سقينا بنو كذا سعود و هبوط فلان ستاره ما را باران داد يعنى نسبت باران بنجوم كردند مرويست كه اهل مكه هفت سال به علت قحط و غلا و خشك سالى مبتلا بودند تا آنكه نزديك به هلاكت رسيدند پس حقتعالى بر ايشان رحم كرده باران بر ايشان فرستاد آن قحطى و خشك سالى بفراخى و آبادانى مبدل شد و همه صاحب جمعيت و تنعم گشته زبان طعن برسول ( ص ) دراز كردند و قدح در آيات الهى و معجزات نبوى كردند و بانواع مكايد و حيل تمسك جستند تا ضرر بدنى به آن حضرت رسانند حق تعالى فرمود كه * ( قُلِ اللَّه ) * بگو اى محمد صا كه خداى * ( أَسْرَعُ مَكْراً ) * زودتر است از شما در رسانيدن جزاى مكر بشما يعنى پيش از ظهور كيد شما كه آن اطفاى نور اسلام است بنزول عذاب بر شما امر خواهد كرد و دال بر سرعت مكر ايشان كه مفضل عليه است كلمهء مفاجات است در جواب اذاء شرطيه و مكر اخفاء كيد است و آن از جانب خدا بمعنى استدراج است و يا جزا دادن بر مكر * ( إِنَّ رُسُلَنا ) * بدرستى رسولان ما يعنى ملائكه حفظه * ( يَكْتُبُونَ ) * مىنويسند * ( ما تَمْكُرُونَ ) * آنچه شما مىانديشيد از مكر و هر گاه تدبير خفى شما بر فرشتگان ما پوشيده نيست بر ما كى پنهان خواهد بود مضمون